Her şeyi biliyor gibiyiz — ama hiçbir şeyi derinlemesine bilmiyoruz.
Yazılımda 20 yılı geride bıraktıktan sonra kendimde rahatsız edici bir değişimi fark ettim: Artık derine inemiyorum.
Bu cümleyi kurmak kolay değil. Çünkü yıllarca bu işin en değerli tarafının “derinlik” olduğunu savundum. Hatta kariyerimi bunun üzerine inşa ettim.
Ama bugün… Bir problemi ele alış şeklim bile değişmiş durumda.
Eskiden bir konuya saatlerce, bazen günlerce gömülürdüm. Debug eder, dokümantasyon okur, farklı yaklaşımlar dener, konunun köküne inmeden bırakmazdım.
Şimdi ise birkaç dakika içinde “çalışan” bir çözüm bulup devam ediyorum.
Çalışıyor. Ama gerçekten anlıyor muyum?
İşte orası artık tartışmalı.
…
Bugün elimizin altında inanılmaz güçlü araçlar var. Özellikle yapay zeka, yazılım geliştirme sürecini inanılmaz şekilde hızlandırdı.
Eskiden saatler sürecek bir işi şimdi dakikalar içinde tamamlayabiliyoruz.
Bu büyük bir avantaj.
Ama aynı zamanda fark etmeden bizi dönüştürüyor.
Bir problem çözüldüğünde artık “neden böyle?” diye sormuyoruz. “Çalışıyor mu?” sorusu yeterli hale geldi.
Ve bu, 20 yıl önceki mühendislik reflekslerimle çelişiyor.
Çünkü iyi mühendislik sadece çözmek değil, anlamaktır.
…
Mesleğe ilk başladığım yıllarda bilgiye ulaşmak zordu. Stack Overflow yoktu, yapay zeka yoktu, doğru düzgün kaynak bile sınırlıydı.
Bir şeyi öğrenmek gerçekten zaman alırdı.
Ama o süreçte bilgi inşa edilirdi.
Parça parça öğrenir, hata yapar, tekrar dener ve sonunda konuyu gerçekten kavrardınız. Bu yüzden o bilgiler kalıcıydı.
Bugün ise bilgiye ulaşmak kolay. Ama o bilgiyi içselleştirmek giderek zorlaşıyor.
Çünkü süreç yok. Sadece sonuç var.
…
Bugün ekiplerde şunu çok net görüyorum:
- Daha fazla iş çıkıyor,
- Daha hızlı teslim ediliyor,
- Daha kısa sürede “çözüm” üretiliyor.
Ama aynı oranda kalite artıyor mu?
Açık konuşayım: Her zaman hayır.
Çünkü derinlik kaybolduğunda:
- Tasarım zayıflar,
- Problemler tekrar eder,
- Teknik borç hızla birikir.
Ve en önemlisi: sürdürülebilirlik ortadan kalkar.
…
Kendi kariyerime dönüp baktığımda şunu çok net görüyorum:
Bugün hala bana değer katan şeyler, yıllar önce derinlemesine öğrendiğim konular.
O bilgiler hala ayakta:
- Sistem tasarımı,
- Debug etme becerisi,
- Problemi parçalama yaklaşımı,
- Temel prensipler.
Çünkü onlar “hızlı tüketilmiş” değil, zamanla inşa edilmiş bilgiler.
…
Son zamanlarda kendime daha sık şu soruyu soruyorum:
Ben bunu gerçekten anlıyor muyum, yoksa sadece çalıştırıyor muyum?
Bu soru rahatsız edici. Ama gerekli.
Çünkü eğer sadece “çalıştıran” birine dönüşürsek, zamanla “üreten” değil, “bağımlı” hale geliriz.
…
Bugünün dünyasında hız çok önemli görülüyor.
Ama 20 yılın sonunda şunu net söyleyebilirim:
Yavaşlamak bazen bir tercih değil, bir gerekliliktir.
- Bir problemi gerçekten anlamak için,
- Kalıcı çözümler üretmek için,
- Mesleki tatmini korumak için.
Yavaşlamak gerekiyor.
Belki de bugün yapılabilecek en radikal şey şu: Hızın sunduğu konforu reddedip, tekrar derinleşmeyi seçmek.
…
Yapay zeka kalıcı. Hız kalıcı. Bu değişim geri dönmeyecek.
Ama bizim nasıl mühendisler olacağımız hala bizim elimizde.
Yüzeyde hızlıca ilerleyenler mi olacağız, yoksa derine inip gerçekten anlayanlar mı?
20 yılın ardından ben hala ikinciyi seçmek istiyorum.